Η Ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Αντιμετώπιση της Φοροδιαφυγής και του Λαθρεμπορίου
Σε μια εποχή όπου τα δημόσια έσοδα βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση και οι μορφές φοροδιαφυγής εξελίσσονται συνεχώς, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης (AI) από τις φορολογικές και ελεγκτικές αρχές καθίσταται στρατηγική αναγκαιότητα. Η Ελλάδα έχει αρχίσει ήδη να βαδίζει προς αυτή την κατεύθυνση, ενισχύοντας τον ψηφιακό μετασχηματισμό των φορολογικών μηχανισμών και της οικονομικής διακυβέρνησης.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως σύμμαχος στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής
Όπως ανέφερε ο Διοικητής της ΑΑΔΕ, κ. Γιώργος Πιτσιλής, στο 6ο Διεθνές Συνέδριο του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο «πρώτης γραμμής» για τον εντοπισμό αδήλωτων εισοδημάτων, ύποπτων συναλλαγών και φορολογικής ασυνέπειας. Η χρήση προγνωστικών μοντέλων και ανάλυσης κινδύνου επιτρέπει την ανάπτυξη στοχευμένων ελέγχων, ενώ παράλληλα διευκολύνει την καλύτερη κατανομή των περιορισμένων πόρων των ελεγκτικών υπηρεσιών.
Έτσι με την ενσωμάτωση της AI, οι φορολογικές αρχές σύντομα θα έχουν τη δυνατότητα:
- Να ανιχνεύουν μοτίβα ασυνήθιστης οικονομικής δραστηριότητας.
- Να εντοπίζουν ασυμφωνίες ανάμεσα σε δηλωμένα και πραγματικά στοιχεία.
- Να αξιολογούν τον κίνδυνο φοροδιαφυγής ανά επιχείρηση ή κλάδο.
- Να προτείνουν αυτοματοποιημένες ενέργειες, όπως ειδοποιήσεις ή ακόμα και προσωρινούς ελέγχους.
Αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου με έξυπνες τεχνολογίες
Εκτός από τη φοροδιαφυγή, η τεχνητή νοημοσύνη έχει την προοπτική να συμβάλει ουσιαστικά και στην καταπολέμηση του λαθρεμπορίου, ιδιαίτερα σε τομείς όπως τα καύσιμα, ο καπνός και το αλκοόλ. Μέσω διασταυρώσεων δεδομένων από σημεία ελέγχου, αποθήκες, τελωνειακά συστήματα και αισθητήρες IoT, το ΑΙ θα έχει τη δυνατότητα να εντοπίζει ύποπτες διαδρομές, διαρροές ή παραβιάσεις. Η πρόληψη και αποτροπή αυτών των φαινομένων, όπως εκτιμάται, θα μειώσει σημαντικά την απώλεια εσόδων αλλά και θα ενισχύσει παράλληλα τον θεμιτό ανταγωνισμό στην αγορά.
Η ανάγκη για δημιουργία θεσμικού πλαίσιου και γνωσιακού υπόβαθρου
Όπως τόνισε πρόσφατα ο Εμπορικός Διευθυντής της Microsoft Ελλάδος, Αντώνης Οικονόμου, η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα πρέπει να αποφασίζει αυτόνομα, αλλά να λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης της ανθρώπινης κρίσης. Οι αλγόριθμοι οφείλουν να είναι διαφανείς, χωρίς προκαταλήψεις και με ξεκάθαρη λογοδοσία. Παράλληλα, απαιτείται η διαρκής εκπαίδευση των δημόσιων λειτουργών και των χρηστών, ώστε να αξιοποιούν ορθά τα εργαλεία της AI χωρίς να γίνονται ευάλωτοι σε νέες μορφές ψηφιακής απάτης.
Ηθικά και κοινωνικά ερωτήματα
Η επέκταση της AI στους μηχανισμούς είσπραξης και ελέγχου φέρνει στην επιφάνεια και σημαντικά ηθικά και κοινωνικά ζητήματα.Τι δεδομένα συλλέγονται και με ποια κριτήρια; Πώς διασφαλίζεται η ιδιωτικότητα των πολιτών; Ποιες θα είναι οι δικλείδες για την αποτροπή καταχρηστικής χρήσης;
Όπως είναι εύκολα κατανοητό, τα παραπάνω ζητήματα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά σε τεχνικό ή διοικητικό επίπεδο. Απαιτείται, αφενός, η δημιουργία ενός σαφούς νομικού πλαισίου που να ρυθμίζει τα όρια και τις δυνατότητες χρήσης της AI στο φορολογικό πεδίο. Επίσης η δημόσια διαβούλευση, με συμμετοχή οι πολιτών και επαγγελματικών φορέων, θα συνεισφέρει στη διαμόρφωση πολιτικών που επηρεάζουν τα προσωπικά και επαγγελματικά τους δεδομένα. Τέλος, η διαρκής αξιολόγηση των κοινωνικών επιπτώσεων των συστημάτων AI κρίνεται απαραίτητη ώστε να διασφαλιστεί η κοινωνική ισότητας και διαφάνειας.
Επένδυση σε δεξιότητες και υποδομές
Η Ελλάδα, συμμετέχοντας σε προγράμματα όπως το PHAROS και αξιοποιώντας πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επενδύει στη δημιουργία υποδομών τεχνητής νοημοσύνης και στην ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, περίπου το 20% των εργαζομένων στη χώρα μας ήδη χρησιμοποιεί AI στην καθημερινότητά του. Η αναβάθμιση αυτών των ποσοστών είναι απαραίτητη, ώστε να μπορέσουμε να παρακολουθήσουμε τις διεθνείς εξελίξεις.
Συμπερασματικά
Η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και του λαθρεμπορίου δεν είναι απλώς μια τεχνολογική καινοτομία, αλλά ένα κρίσιμο βήμα για την ενίσχυση της διαφάνειας, της αποτελεσματικότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ο δρόμος, ωστόσο, δεν είναι εύκολος ούτε μονόπλευρος. Απαιτεί συνέργειες μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, διαρκή εκπαίδευση, ηθική χρήση των δεδομένων και συνεχή θεσμική εγρήγορση.
Η τεχνολογία μπορεί να δώσει τις απαντήσεις. Η πολιτική βούληση και η κοινωνική ευαισθησία οφείλουν να θέσουν τα ερωτήματα.
